Theo Báo Chính phủ, ngày 9/9/2026: Saigon Co.op đã đưa mô hình “Siêu thị 0 đồng” đến hơn 3.500 người dân có hoàn cảnh khó khăn. Từ đầu năm 2026 đến nay, chương trình đã được tổ chức tại hơn 10 điểm trên cả nước như Côn Đảo, Cần Thơ, Huế, Đồng Tháp. Điểm đặc biệt của mô hình, theo bài viết, là người khó khăn được tự chọn sản phẩm, hàng hóa, vật dụng thiết yếu phù hợp với nhu cầu gia đình mình, mà không phải trả bất kỳ khoản chi phí nào. Rất nhiều chương trình từ thiện tôi từng biết thường đóng sẵn một túi quà giống hệt nhau cho mọi người: gạo, mì, dầu ăn, đôi khi thêm vài món không ai trong nhà dùng tới. Người nhận cầm về, có khi để đó vì không hợp khẩu vị, không hợp nhu cầu, rồi lại mang cho người khác hoặc bỏ phí. Mô hình “siêu thị” cho phép người khó khăn tự đi giữa các kệ hàng, tự cầm lên đặt xuống, tự quyết định gia đình mình cần gì hôm nay, là một thay đổi nhỏ về cách làm nhưng lớn về ý nghĩa. Và chúng ta cần mở rộng, chung tay từ các chuỗi siêu thị lớn.
Thực tế: đúng nhu cầu hơn thì đỡ lãng phí hơn, gia đình đang thiếu sữa cho con nhỏ sẽ không phải nhận về một chai dầu ăn thứ ba không dùng hết. Ở lớp cảm xúc, việc được tự chọn giữ lại cho người nhận một phần cảm giác chủ động, thay vì chỉ đứng một chỗ nhận thứ người khác quyết định thay mình. Với người khuyết tật, đặc biệt những người đã quen bị người khác quyết định thay đủ thứ trong đời sống hằng ngày, từ việc đi đâu, ăn gì, đến việc nhận trợ cấp loại nào, thì một không gian nhỏ nơi họ được tự tay chọn món đồ mình cần, dù chỉ là một gói bột giặt hay một hộp sữa, cũng mang một ý nghĩa lớn hơn giá trị vật chất của món đồ đó. Đó là một khoảnh khắc hiếm hoi họ được đối xử như một người tiêu dùng bình thường, chứ không phải một đối tượng cần thương hại. Và đó chính là quyền được sống độc lập của người khuyết tật, sống độc lập không có nghĩa là sống một mình, mà được tự mình quyết định các vấn đề mang tính chất cá nhân, không bị ai quyết định thay.
Mô hình này không phải Saigon Co.op tự nghĩ ra, mà đang đi đúng xu hướng được khuyến khích ở nhiều nước trên thế giới. Ở châu Âu, nhiều nước như Pháp, Áo, Bỉ vận hành mạng lưới “cửa hàng thực phẩm xã hội”, social supermarket, hay còn gọi épicerie solidaire ở Pháp, nơi người khó khăn được đăng ký thành viên và tự chọn hàng như một siêu thị bình thường, chỉ khác là giá rất thấp hoặc miễn phí. Ở Mỹ, tổ chức Feeding America, mạng lưới ngân hàng thực phẩm lớn nhất nước này, khuyến khích các điểm phân phối chuyển từ mô hình “phát túi đóng sẵn” sang mô hình “khách tự chọn”, client choice food pantry. Ghi nhận từ chính mô hình vận hành công khai của các tổ chức này cho thấy hai lợi ích rõ rệt: giảm lãng phí thực phẩm vì người nhận chỉ lấy đúng thứ mình dùng được, và tăng cảm giác được tôn trọng, được chủ động so với việc nhận đồ đã được chọn sẵn từ trước. Tinh thần chung mà cả châu Âu lẫn Mỹ đang theo đuổi: hỗ trợ không đồng nghĩa với tước đi quyền lựa chọn của người được hỗ trợ.
Vậy từ mô hình này, chúng ta, những người làm công tác thiện nguyện, các nhóm cộng đồng, hay đơn giản là người muốn góp một phần nhỏ, có thể học và làm gì? Nếu đang tổ chức một đợt hỗ trợ nhỏ trong khu phố, trong hội nhóm, hãy thử hình thức “bàn hàng cho chọn” thay vì túi quà đóng sẵn, dù chỉ với vài chục món hàng bày trên bàn, để người nhận được tự tay lựa. Nếu bạn thiết kế chương trình hỗ trợ cho người khuyết tật cụ thể, hãy hỏi trước xem họ cần gì, thay vì tự quyết định thay họ những gì bạn nghĩ là họ cần, đây là nguyên tắc rất đơn giản nhưng dễ bị bỏ qua trong lúc vội vàng làm thiện nguyện. Với các đơn vị, doanh nghiệp đang cân nhắc làm chương trình an sinh xã hội, mô hình “siêu thị 0 đồng” là một gợi ý đáng nhân rộng, đặc biệt nếu có thể ưu tiên thêm những khung giờ, những lối đi thuận tiện cho người khuyết tật, người lớn tuổi tự di chuyển giữa các kệ hàng.
Một chương trình cho không vẫn có thể giữ được phẩm giá của người nhận, nếu người làm chương trình chịu bớt một chút “tôi biết bạn cần gì” để nhường chỗ cho “bạn hãy tự chọn cái bạn cần”. Với tôi, đó mới là điều đáng học từ “Siêu thị 0 đồng”, hay như các cụ nhà ta thường nói “cho không bằng cách cho”. Bạn đã từng tham gia hoặc tổ chức một chương trình hỗ trợ theo kiểu “cho người nhận tự chọn” chưa? Kể lại trải nghiệm của bạn để những người đang làm thiện nguyện chúng ta tham khảo nhé.
Ảnh: Quang cảnh một buổi tổ chức siêu thị 0 đồng, từ Saigon Co.op. Nguồn fanpage Co.opmart Bạn của mọi nhà
Gửi tin nhắn tới ban tổ chức