Theo Báo Chính phủ ngày 17/9/2026, chiều cùng ngày Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã tiếp Tổng Giám đốc điều hành FTSE Russell cùng đại diện các định chế tài chính toàn cầu. Ngay sau cuộc gặp, FTSE Russell chính thức công bố nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ nhóm thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, hiệu lực từ 21/9/2026, dấu mốc sau 7 năm Việt Nam cải cách hạ tầng thị trường, cơ chế giao dịch và minh bạch thông tin. Tỷ trọng Việt Nam trong rổ chỉ số Emerging All Cap Index cũng được nâng từ 0,329% lên gần 0,49%. Đáng chú ý, đoàn công tác có lãnh đạo BlackRock và Vanguard, hai tập đoàn quản lý quỹ lớn nhất thế giới, và các quỹ chỉ số thị trường mới nổi của Vanguard cam kết giải ngân, đưa cổ phiếu Việt Nam vào danh mục ngay từ 21/9/2026.
Đây là tin vui lớn cho nền kinh tế nói chung: dòng vốn hàng tỷ USD dự kiến chảy vào thị trường vốn Việt Nam, giúp doanh nghiệp niêm yết có thêm nguồn lực mở rộng sản xuất, tạo việc làm. Nhưng có một khía cạnh ít người để ý: khi các quỹ đầu tư tổ chức toàn cầu như BlackRock, Vanguard rót vốn, họ thường đi kèm yêu cầu về tiêu chuẩn ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị), trong đó tiêu chí “Xã hội” bao gồm cả mức độ hòa nhập của lao động khuyết tật. Bản thân FTSE Russell vận hành riêng một bộ chỉ số “FTSE Diversity & Inclusion Index”, chấm điểm hơn 16.500 công ty dựa trên dữ liệu ESG công khai, trong đó có tiêu chí về đại diện lao động khuyết tật trong lực lượng lao động và trong đội ngũ quản lý. Nói cách khác, việc Việt Nam được nâng hạng không chỉ là câu chuyện tiền chảy vào, mà còn là câu chuyện tiêu chuẩn quốc tế bắt đầu soi vào cách doanh nghiệp Việt đối xử với người lao động, trong đó có lao động người khuyết tật và các vấn đề liên quan. Với người khuyết tật đang tìm việc hoặc đang làm việc tại các công ty niêm yết, đây có thể là cơ hội: doanh nghiệp nào muốn thu hút được dòng vốn “khó tính” này về lâu dài sẽ có động lực thực chất hơn để tuyển dụng, giữ chân và tạo điều kiện thăng tiến cho lao động khuyết tật, thay vì chỉ làm cho có để đối phó, hoặc vì tình cảm của lãnh đạo doanh nghiệp với cá nhân người khuyết tật. Ngược lại, nếu doanh nghiệp niêm yết chỉ lo đẹp báo cáo tài chính mà bỏ qua chỉ tiêu xã hội, cơ hội này sẽ trôi qua trong tay nhóm lao động vốn đã ít cơ hội tiếp cận việc làm chính thức.
Thế giới đã đi trước Việt Nam trong việc gắn dòng vốn với tiêu chuẩn hòa nhập người khuyết tật, nhưng cũng cho thấy khoảng cách giữa cam kết và thực thi vẫn còn lớn. Liên minh doanh nghiệp toàn cầu Valuable 500, phối hợp với ILO, đã công bố khung KPI “Putting the I in ESG”, khuyến nghị công ty niêm yết công bố tỷ lệ lao động khuyết tật và tỷ lệ đại diện khuyết tật ở cấp quản lý như một phần bắt buộc của báo cáo ESG, không phải mục tự nguyện. Nhưng ngay tại Anh, chỉ 19 trong số 100 công ty thuộc chỉ số FTSE 100 công bố số liệu lao động khuyết tật, và chỉ 3 công ty báo cáo tỷ lệ đại diện ở cấp quản lý cấp cao. Đây vẫn là khoảng trống toàn cầu, chưa ai làm thực sự tốt, và Việt Nam, với vị thế thị trường mới nâng hạng, đang xây khung báo cáo doanh nghiệp gần như từ đầu, hoàn toàn có cơ hội đưa tiêu chí này vào chuẩn công bố thông tin ngay, thay vì sửa sai sau như nhiều thị trường đi trước.
Thiết nghĩ, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các sở giao dịch có thể xem xét đưa chỉ tiêu tỷ lệ lao động khuyết tật vào bộ tiêu chí báo cáo phát triển bền vững bắt buộc với doanh nghiệp niêm yết, thay vì để đây là mục tự nguyện dễ bị bỏ qua. Các doanh nghiệp niêm yết lớn, đặc biệt nhóm đang muốn thu hút vốn ngoại, nên chủ động công bố số liệu lao động khuyết tật của mình như một lợi thế cạnh tranh phi tài chính, đồng thời rà soát lại chính sách tuyển dụng để đảm bảo không có rào cản ẩn (từ vòng phỏng vấn đến môi trường làm việc)(yêu cầu ngoại hình ưa nhìn, trong thông báo tuyển dụng”. Về phía cộng đồng người khuyết tật và các hội nhóm, như Liên hiệp Hội về người khuyết tật, Hội thanh niên khuyết tật Việt Nam, đây là thời điểm để lên tiếng với các quỹ đầu tư, tổ chức xếp hạng ESG hoạt động tại Việt Nam, đề nghị họ đưa tiêu chí hòa nhập khuyết tật vào bộ đánh giá doanh nghiệp Việt một cách cụ thể, có thể đo lường được, chứ không chỉ là câu chữ chung chung trong báo cáo thường niên.
Nâng hạng thị trường là chuyện của giới tài chính, nhưng việc dòng vốn đó có mang lại cơ hội việc làm bình đẳng hơn cho người khuyết tật hay không lại phụ thuộc vào việc mỗi chúng ta có đòi hỏi điều đó một cách rõ ràng hay không. Tôi cho rằng mỗi người khuyết tật, đặc biệt là các bạn sinh viên khuyết tật, cần chăm chỉ nâng cao trình độ chuyên môn, ngoại ngữ để sẵn sàng nắm bắt các cơ hội việc làm xuất hiện trong thời gian tới.
Anh chị nào đang làm việc tại doanh nghiệp niêm yết, hoặc quan tâm tới đầu tư ESG, có nghĩ rằng tiêu chí lao động khuyết tật nên được đưa vào bắt buộc trong báo cáo doanh nghiệp Việt Nam không? Rất mong được nghe góc nhìn của mọi người để cùng lan tỏa ý kiến này tới đúng nơi cần nghe.
Gửi tin nhắn tới ban tổ chức