Liên thông điện tử

Để thành lập Hội người khuyết tật cấp xã/ phường, theo Nghị Định 126, thì người sáng lập và các thành viên sáng lập phải thành lập Ban vận động, để được công nhận Ban vận động, thì người sáng lập và các thành viên phải làm hồ sơ, và 1 giấy tờ bắt buộc có trong hồ sơ là Phiếu lý lịch tư pháp số 1. Chỉ cách đây 6 tháng thôi, anh chị em trong Ban vận động phải dắt díu nhau lên Sở tư pháp để xin, giờ đây, ngồi tại nhà, anh chị em có thể xin cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 1, ngay trong VNeID, và từ 1/7/2026, Sở tư pháp chỉ cấp phiếu lý lịch tư pháp bản điện tử, có hiệu lực như bản giấy, có thời hạn, khi hết hạn có thể xin tiếp… Như vậy, với một công dân mới, một công dân số, sau này sẽ có đầy đủ thông tin nhân thân điện tử, mà không phải lưu trữ các bản giấy, vừa dễ bị hư hỏng, lại vừa dễ bị thất lạc… Trong thời gian tới, chúng ta nên kiến nghị tích hợp luôn Giấy xác nhận khuyết tật vào VNeID cho tiện, khỏi phải làm bản giấy các bạn nhỉ… Và xin xác nhận cũng từ VNeID luôn cho tiện, mọi người có thể làm tại nhà.

Tác động của chính sách này, tôi thấy hoàn toàn tích cực. Với cộng đồng nói chung: trẻ có đủ giấy tờ sớm thì đi tiêm chủng (tránh thất lạc Sổ khám chữa bệnh, Sổ theo dõi tiêm chủng), khám bệnh bằng BHYT, sau này nhập học đều trơn tru. Với gia đình có cha mẹ khuyết tật hoặc hoàn cảnh khó khăn: giấy tờ đầy đủ từ sớm là điều kiện để tiếp cận các khoản hỗ trợ, trợ cấp mà lẽ ra các cháu được hưởng, nhiều hồ sơ trợ cấp bị chậm chỉ vì thiếu một tờ giấy cơ bản. Điểm cần lưu ý duy nhất: đây là quy trình điện tử, nên vẫn cần có người hướng dẫn tận nơi cho những gia đình không rành điện thoại, không có thiết bị, hoặc người làm thủ tục là người khuyết tật cần hỗ trợ thao tác.

Nhìn ra thế giới, hướng đi này không mới. Liên minh châu Âu có nguyên tắc gọi là “once-only” chỉ khai một lần: người dân chỉ phải cung cấp một thông tin cho nhà nước đúng một lần, còn các cơ quan tự chia sẻ dữ liệu với nhau. Estonia, nước nổi tiếng về chính phủ số, đã hỗ trợ Kenya xây hệ thống đăng ký khai sinh số ngay tại bệnh viện, nối thẳng dữ liệu hộ tịch, y tế, định danh, để đứa trẻ vừa chào đời đã có danh tính pháp lý. Còn theo UNICEF (ước tính năm 2024), trên thế giới vẫn có khoảng 150 triệu trẻ dưới 5 tuổi chưa từng được đăng ký khai sinh, và thêm khoảng 55 triệu trẻ tuy đã đăng ký nhưng không có giấy khai sinh trong tay để đi học, khám bệnh. Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR, 2025) nhấn mạnh: công nghệ số giúp phổ cập đăng ký khai sinh, nhưng chỉ khi được dùng đúng cách, bảo vệ dữ liệu và không tạo rào cản mới cho nhóm yếu thế.

Vậy chúng ta làm được gì để chính sách tốt này được lan tỏa và đến đúng người?

– Nếu nhà bạn hoặc hàng xóm sắp sinh con, hãy hỏi ngay cán bộ tư pháp, hộ tịch ở xã/phường về quy trình liên thông, chuẩn bị trước giấy tờ của cha mẹ để làm một lần cho gọn.

– Nếu bạn quen một gia đình có cha/mẹ khuyết tật vừa có em bé, hãy đề nghị đi cùng họ một buổi, hoặc giúp họ thao tác trên ứng dụng định danh. Một buổi của bạn có thể tiết kiệm cho họ cả tháng chạy tới chạy lui.

– Các hội, nhóm người khuyết tật ở địa phương có thể mời cán bộ xã đến hướng dẫn trực tiếp một buổi cho các gia đình có con nhỏ, vừa nắm quy trình, vừa biết chỗ cần hỗ trợ. Một trong những hoạt động mà chúng ta thường nói tới trong phương hướng hoạt động, nhưng không biết thực hiện như thế nào. (tuyên truyền phổ biến chính sách, pháp luật của nhà nước cho hội viên)

– Khi làm xong, nếu gặp trục trặc (dữ liệu chưa đồng bộ, thẻ BHYT chưa nhận được), hãy phản ánh cụ thể lên bộ phận một cửa để họ điều chỉnh, góp ý đúng chỗ cũng là chung tay.

Một chính sách giảm thủ tục thường ít được nói tới, vì nó không ồn ào. Nhưng với người mà mỗi lần ra khỏi nhà là một lần vất vả, thì bớt được một vòng đi lại đã là may mắn rồi. Bạn hoặc người thân từng mất bao nhiêu buổi để làm xong giấy tờ cho một em bé? Kể lại để mọi người cùng hình dung chính sách mới này gỡ được nút thắt nào nhé.