Cảnh báo lũ khẩn cấp sông Thạch Hãn

Với người dân miền Trung nói chung, đây lại là một mùa mưa lũ điển hình mà bất kỳ ai từng sống ở khu vực này đều quen thuộc: nhà cửa, hoa màu, việc đi lại đều bị ảnh hưởng trực tiếp, và với nhiều gia đình, đây là giai đoạn thiệt hại kinh tế nặng nề nhất trong năm. Nhưng tác động không chia đều cho tất cả mọi người. Người già, trẻ nhỏ, và đặc biệt người khuyết tật là những nhóm chịu rủi ro cao nhất khi phải sơ tán gấp trong đêm hoặc trong điều kiện đường sá bị chia cắt. Một người khuyết tật vận động sống một mình ở vùng trũng thấp, khi nước lên nhanh trong đêm, gần như không thể tự di chuyển đến nơi an toàn nếu không có người hỗ trợ trước đó; một người khiếm thính có thể không nghe được loa cảnh báo của địa phương; một người khiếm thị càng khó khăn hơn khi phải di chuyển qua địa hình sạt lở, ngập nước trong bóng tối. Đây là những chi tiết ít khi xuất hiện trong các bản tin cảnh báo thiên tai chung chung, nhưng lại là yếu tố quyết định sự sống còn của một bộ phận người dân.

Nhật Bản, một trong những quốc gia có kinh nghiệm dày dạn nhất về ứng phó thiên tai, đã xây dựng hệ thống cảnh báo theo 5 cấp độ, trong đó người cao tuổi và người khuyết tật được khuyến cáo bắt đầu sơ tán ngay từ cấp độ 3, sớm hơn nhiều so với người dân thông thường (thường sơ tán ở cấp độ 4). Bên cạnh đó, chính quyền địa phương Nhật Bản khuyến khích lập sổ đăng ký hỗ trợ sơ tán khẩn cấp dành riêng cho người cao tuổi, người khuyết tật, người có bệnh nền, giúp lực lượng cứu hộ biết chính xác ai cần hỗ trợ ưu tiên và ở đâu, thay vì tìm kiếm trong hoảng loạn khi thiên tai đã xảy ra. Sau trận động đất năm 2011, chính người khuyết tật cũng được mời tham gia trực tiếp vào việc cải thiện thiết kế hệ thống quản lý thiên tai, để chính sách sát với nhu cầu thực tế hơn là chỉ do người ngoài cuộc xây dựng hộ.

Từ kinh nghiệm này, các địa phương miền Trung đang trong vùng ảnh hưởng có thể áp dụng ngay một số việc cụ thể. Trước hết, tổ dân phố, thôn xóm nên chủ động lập danh sách người khuyết tật, người già neo đơn sống trong vùng có nguy cơ ngập lụt, sạt lở, để có phương án hỗ trợ sơ tán riêng, không chờ đến khi nước đã lên mới đi tìm. Với các gia đình có người khuyết tật, nên chuẩn bị sẵn một phương án sơ tán cụ thể ngay từ đầu mùa mưa bão: ai sẽ là người hỗ trợ, di chuyển bằng cách nào, đến đâu, và cần mang theo những gì (thuốc men, dụng cụ hỗ trợ). Với chính quyền cấp xã, việc thông báo cảnh báo thiên tai nên có thêm hình thức phù hợp với người khiếm thính, khiếm thị, không chỉ dựa vào loa phát thanh hay tin nhắn thông thường. Đây đều là những việc có thể chuẩn bị trước, không tốn nhiều chi phí, nhưng đòi hỏi sự chủ động từ cấp cơ sở.

Mưa lũ miền Trung năm nào cũng đến, và năm nào chúng ta cũng nói về thiệt hại chung. Nhưng có lẽ đã đến lúc mỗi thôn xóm, mỗi gia đình tự hỏi thêm một câu cụ thể hơn: trong xóm mình, ai là người sẽ khó chạy nhất nếu nước lên trong đêm, và mình đã có phương án gì cho họ chưa? Anh chị nào đang ở vùng ảnh hưởng, hoặc có kinh nghiệm hỗ trợ người khuyết tật, người già trong mùa mưa lũ, rất mong được nghe chia sẻ để những người khác cùng học hỏi và chuẩn bị tốt hơn.